Kennisdocument

Wet bestuur en toezicht rechtspersonen

27 maart 2024

Inleiding
De Wet bestuur en toezicht rechtspersonen (Wbtr) heeft als doel het verbeteren van de kwaliteit van bestuur en toezicht bij stichtingen en verenigingen. Dit wil de wetgever doen door de normering gelijk te trekken met de normering voor bestuurders en toezichthouders van de NV en BV. De nieuwe regeling heeft geen terugwerkende kracht, dus geldt vanaf 1 juli 2021. Voor het geval dat de statuten van verenigingen of stichtingen nog aansluiten bij de oude wettelijke regeling is er in een overgangsregeling voorzien. Algemene regel is dat bij de eerstvolgende statutenwijziging de nieuwe regels van de WBTR hierin meegenomen moeten worden. In de Governancecode 2017 zijn veel gelijke verplichtingen opgenomen, waardoor er niet veel veranderd voor zorgorganisaties die een vereniging of stichting zijn. Toch zijn er wel een aantal zaken die in de statuten aangepast dienen te worden. Hieronder zullen deze punten worden toegelicht.

Verzwaarde aansprakelijkheid
In de Wtbr is een regeling opgenomen over de aansprakelijkheid van bestuursleden en toezichthouders van Stichtingen en Verenigingen. Deze bepaalt dat in het geval het bestuur niet voldaan heeft aan de administratieplicht of wanneer de jaarrekening niet tijdig is gepubliceerd, het vaststaat dat het bestuur ‘kennelijk onbehoorlijk’ heeft gehandeld. Als dit bovendien heeft geleid tot faillissement dan wordt ook vermoed dat het ‘kennelijk onbehoorlijk bestuur’ hiervan een belangrijke oorzaak is. In geval van faillissement is elke bestuurder (of toezichthouder) jegens de boedel hoofdelijk aansprakelijk voor het boedeltekort. Dit geldt voor bestuurders en toezichthouders van een vereniging of stichting die vennootschapsbelastingplichtig is of die semipubliek is en (op grond van sectorale wet- en regelgeving) een jaarrekeningplicht heeft. Deze vermoedens gelden dus niet voor bestuurders en toezichthouders van niet commerciële verenigingen en stichtingen. Dit betekent niet dat deze niet aansprakelijk kunnen zijn in faillissement, maar dan ligt de bewijslast bij de curator. De aansprakelijkheid van bestuurders of commissarissen voor verenigingen en stichtingen bij faillissement is op zich niet nieuw. Voorheen kon men op grond van onrechtmatige daad of onbehoorlijk bestuur aansprakelijk worden gehouden. Dit kan nu overigens nog steeds. Nieuw is dus de extra wettelijke grondslag voor aansprakelijkheid en de bewijsvermoedens.

Deze wetswijziging onderstreept het belang van naleving van de in de statuten en het huishoudelijk reglement vastgelegde regelingen voor de financiële administratie. Dit geldt ook voor het toezicht daarop. Daarnaast is het een goed moment na te gaan welke dekking de aansprakelijkheidsverzekering biedt.

Belangenverstrengeling
De wet bepaalt dat een bestuurder of toezichthouder niet deelneemt aan de beraadslaging en besluitvorming als deze daarbij een direct of indirect persoonlijk belang heeft, dat tegenstrijdig is met het belang van de vereniging/ stichting en de daaraan verbonden onderneming of organisatie. Voor leden die hun organisatie conform de Governancecode hebben ingericht, is deze regel niet nieuw. Zij zullen in hun statuten en hun reglement een bepaling van gelijke strekking hebben opgenomen als ook een regeling voor de gevolgen voor de besluitvorming. Nieuw is nu dat het besluit van het bestuur bij een belangenverstrengeling vernietigbaar is. Als e.e.a. nog niet is vastgelegd in de statuten of een reglement, is het aan te raden om dit alsnog te doen, mede vanwege de gevolgen: de vernietigbaarheid van het besluit.

Regeling voor ontstentenis (=ontbreken) van het bestuur
De wet verplicht tot het opnemen van een regeling in de statuten over de wijze, waarop in de uitoefening van de taken en bevoegdheden voorlopig wordt voorzien in geval van ontstentenis (ontbreken) of belet van alle bestuurder of toezichthouders. Daarnaast kunnen de statuten voorschriften bevatten voor het geval van ontstentenis of belet van een of meer bestuurders/ toezichthouders. Deze regeling verplicht tot aanpassingen van de statuten, waar het gaat om de ontstentenis of het belet van alle bestuurder of toezichthouders.

U kunt meer informatie over de Wbtr hier vinden.