Kennisdocument

Controles in de Wmo

23 augustus 2024

Controles binnen de Wmo nemen in een rap tempo toe, zowel materiële- als kwaliteitscontroles worden door een groot aantal gemeenten in veelvoud uitgevoerd. De gemeente krijgt tijdens het uitvoeren van deze controles graag inzicht of de kwaliteit voldoet aan de verwachting en afspraken én of de gedeclareerde zorg doelmatig en rechtmatig is ingezet. Maar, wat is er nu eigenlijk gebruikelijk bij dergelijke controle? Bij wet is er relatief weinig vastgelegd wat betreft het uitvoeren van de controles binnen de Wmo, dit betekent dat iedere gemeente een eigen werkwijze kan hanteren en op andere dingen kan letten tijdens de uitvoering van een controle.

Het wettelijk kader
Aan de hand van gestandaardiseerde protocollen vinden binnen de WLZ, Zvw en Jeugdwet de controles plaats, binnen de Wmo is dit echter minder strak geregeld. In de Wet Maatschappelijke Ondersteuning 2015 wordt in artikel 6.1 lid 1 enkel aangegeven dat; ‘het college  personen aanwijst die belast zijn met het houden van toezicht op en naleving van het bepaalde bij of krachtens deze wet’. Vaak wijst het college een medewerker (of bepaalde categorie medewerkers) aan die zich in de uitvoering toch al bezighoudt met kwaliteit of inkoop. Voor de kwaliteitscontrole wordt soms de GGD aangesteld deze uit te voeren. De IGJ ziet erop toe dat gemeente het toezicht goed geregeld heeft en houdt dus toezicht op het toezicht. Eind vorig jaar liet het IGJ weten dat zij van mening zijn dat het toezicht op Wmo beter verankerd zou moeten worden in het beleid. De IGJ speelt een grotere rol in de uitvoering van controles binnen de jeugdwet en andere financieringsstromen maar binnen de Wmo spelen zij een rol op de achtergrond. In artikel 6.1 lid 2 van de Wmo 2015 wordt verder nog toegelicht dat de toezichthouder bevoegd is om dossiers in te zien mits dit noodzakelijk wordt geacht voor de uitvoering van zijn taak. Mocht de toezichthouder informatie hebben verkregen waarop beroepsgeheim rust, dan geldt dit nu ook gelijke verplichting voor de toezichthouder, dit staat beschreven in 6.1 lid 3.

In de Algemene Wet bestuursrecht staan ook een aantal artikelen die betrekking hebben op de controles binnen de WMO. Zoals bijvoorbeeld artikel 5.13; ‘De toezichthouder kan uitsluitend van zijn bevoegdheid gebruik maken voor zover dat redelijkerwijs voor de vervulling van zijn taak nodig is’ Hier geldt het juridische begrip detournement de pouvoir wat inhoudt dat de toezichthouder geen misbruik mag maken van de aan hem toegekende bevoegdheid. Men mag bijvoorbeeld de ingewonnen informatie verstrekt door zorgaanbieder niet gebruiken voor een verkapt kostprijsonderzoek. Ook dient de opgevraagde informatie een rechtstreeks doel te dienen en proportioneel te zijn, dit is ookwel bekend als het evenredigheidsbeginsel en dit vloeit voort uit artikel 5.13 van de Awb.

Tot slot is een zorgaanbieder verplicht medewerking te verlenen aan de uitvoering van een controle, dit is opgenomen in artikel 5.20 van de Awb. Echter zij die uit hoofd van ambt, beroep of wettelijk voorschrift verplicht zijn tot geheimhouding kunnen medewerking weigeren zover dit uit hun geheimhoudingsplicht voortvloeit. Hiermee wordt gedoeld op het beroepsgeheim, het zal in dit geval gaan om zorginhoudelijke informatie of informatie over de specifieke persoon/cliënt. Wanneer een zorgaanbieder weigert medewerking te verlenen kan er een ‘last onder dwangsom’ worden opgelegd door iedere overheidsinstantie. Dit houdt in dat de zorgaanbieder een dwangsom wordt opgelegd tot er medewerking wordt verleent. Meer hierover leest u in de algemene wet bestuursrecht artikel 5.3.2.

Waar kunt u als zorgaanbieder op letten tijdens een controle?

• U kunt vragen of de toezichthouder zich kan legitimeren zodat u kunt controleren of deze persoon daadwerkelijk is aangesteld als toezichthouder.
• Wees ook alert op het moment dat er derden, bijvoorbeeld een financieel deskundige, worden betrokken bij de controle. Wanneer zij niet zijn aangesteld als toezichthouder hebben zij niet de wettelijk bevoegdheden die een toezichthouder wél heeft.
• U doet er verstandig aan bij aanvang van het onderzoek al direct te vragen naar het onderzoeksdoel, hoe eerder dit duidelijk is hoe beter.
• Ga vervolgens na of de opgevraagd informatie in verhouding staat tot het onderzoeksdoel. Wanneer de toezichthouder bijvoorbeeld complete cliëntdossiers opvraagt dienen aangetoond te kunnen worden waartoe deze (cliënt specifieke) informatie dient. Wanneer toezichthouder dit niet kan onderbouwen hoeft u de gehele dossiers niet te overhandigen maar mogelijk slechts delen daarvan.
• Beoordeel of de opgevraagd informatie ook proportieel is. Kan bijvoorbeeld toezichthouder onderbouwen waarom hij 50 dossiers nodig heeft en of kan de onderzoeksvraag ook worden beantwoord met 15 dossiers?
• Wees vooral kritisch als het gaat om de omvang van de opgevraagde informatie en ga het gesprek aan, probeer mee te denken in hoe de onderzoeksvraag kan worden beantwoord met een mogelijk minder ingrijpend alternatief.

De contractering of aanbestedingsprocedure
Tijdens de aanbestedingsrondes geeft een gemeente aan op welke ‘producten’ of diensten u zich als zorgaanbieder in kunt schrijven. Per product/dienst wordt een productomschrijving opgesteld waarin staat wat het beoogde resultaat dient te zijn. Vaak geeft een gemeente in deze productomschrijving aan wat zij verwachten van de zorgaanbieder; opleidingseisen medewerkers, te bedienen doelgroep, groepsgrootte (bij dagbesteding), aan welke doelen of onderwerpen gewerkt kan worden tijdens de begeleiding/zorg en eventuele andere product specifieke eisen. Wees hier kritisch op tijdens het aanbestedingsproces want deze productomschrijvingen zijn onderdeel van het kader waarbinnen de controles worden uitgevoerd. Heeft u een contract getekend waarbinnen de productomschrijvingen staat dat u HBO geschoold personeel inzet bij een zwaardere vorm van ambulante begeleiding, dan zal dit tijdens een controle worden nagekeken. Als blijkt dat er toch een MBO geschoolde medewerker wordt ingezet kan dit leiden tot vervelende situaties (ongeacht kwaliteit die de medewerker heeft geleverd) want afspraak is afspraak. In het daadwerkelijke contract tussen zorgaanbieder en gemeenten kunnen ook eisen worden gesteld aan de uitvoering van controles, los van de productomschrijving. Denk hierbij aan frequentie en omvang van de controles.

Het is ook verstandig de verordening van de betreffende gemeente te bestuderen, mogelijk staan er aanvullende artikelen opgenomen omtrent het uitvoeren van controles.

Gratis spreekuur materiële controle bij Eldermans | Geerts.
Toch nog vragen na het lezen van dit item? Onze samenwerkingspartner Eldermans | Geerts heeft een wekelijks gratis telefonisch spreekuur waar zij alle vragen omtrent materiële controles in de Wmo beantwoorden. Kijk voor de actuele dagen en tijden op de website