Kennisdocument

Generiek Kompas “Samen Werken aan Kwaliteit van Bestaan” (Kwaliteitskompas)

07 januari 2026

Sinds 1 juli 2024 werken zorgaanbieders vanuit het Generiek Kompas Samen Werken aan Kwaliteit van Bestaan. Dit vervangt sindsdien het kwaliteitskader verpleeghuiszorg, kwaliteitskader wijkverpleging en addendum voor Wlz-zorg thuis. Een integraal document voor kwaliteit, transparantie en verantwoording dus, ongeacht het domein van waaruit de zorg wordt geleverd (Zvw of Wlz). De Wmo valt officieel nog niet binnen de reikwijdte, wel adviseren wij organisaties in de Wmo om de inhoud en beweging van het Kompas zoveel mogelijk te volgen. Ontwikkelingen lopen om ook gemeenten hier steeds meer in te betrekken.

Wat is anders?
We spreken niet langer van een kwaliteitskader maar van een kompas. Het geeft namelijk een richting aan waar we naartoe willen zonder teveel voor te schrijven hoe dit dient te gebeuren. Meer ruimte dus, maar ook meer eigen verantwoordelijkheid om te laten zien hoe je voldoet aan hetgeen beschreven staat in het kompas.

Ook staat meer dan ooit ‘kwaliteit van bestaan’ centraal. We kijken naar wensen en behoefte van de zorgvrager, diens omgeving, wat iemand zelf kan, wat het netwerk kan en hoe uiteindelijk zorg, maar zeker ook welzijn, daarop aan sluit. Meer aandacht voor welzijn waardoor ‘zorgvragen’ soms ook anders kunnen worden opgelost. Het Kompas biedt ruimte om in een open gesprek echt samen te kijken wat nodig is.

Daarnaast staat het samen leren en ontwikkelen centraal. Als professional, als organisatie, maar ook als zorgvrager en het netwerk. Ook in de verantwoording gaan we uit van vertrouwen; laat zien wat je doet, waarom je dit doet en waar je aan gaat werken om te ontwikkelen en verbeteren.

Het kompas bestaat uit 5 bouwstenen. Als organisatie dien je in een jaarlijks kwaliteitsbeeld te laten zien hoe je werkt aan, en vanuit, deze bouwstenen. Er zijn diverse hulpmiddelen en voorbeelden beschikbaar, deze vind je bij de betreffende bouwsteen hieronder. En neem ook eens een kijkje bij Waardigheid en Trots. 

Bouwsteen 1: Het kennen van de wensen en behoeften

Wat kwaliteit van bestaan is, is voor iedereen anders. Een open gesprek tussen mensen met zorgvragen, hun mantelzorgers, naasten, sociale netwerk en de professional vormt de basis. Een open gesprek is een cyclisch proces, het is dus niet een eenmalig gesprek maar kan ook gedurende de zorg en ondersteuning plaats vinden. Goed luisteren en een open, eerlijke communicatie vormen het vertrekpunt.

Een open gesprek kan verschillende doelen hebben. Het open gesprek levert een zo volledig mogelijk beeld op van de mens achter de vraag. Op basis van een open gesprek worden afspraken gemaakt over wat iemand zelf nog kan doen, wat samen met het sociale netwerk gedaan kan worden, welke mogelijkheden de lokale omgeving, hulpmiddelen en technologie bieden en wat van de professionele zorg verwacht mag worden en wat gewenst is, ook als de situatie verandert. De professional deelt de uitkomsten van het gesprek en de afspraken op een voor alle betrokkenen toegankelijke manier.

Ondersteuningsmateriaal: Waaier Open Gesprek

Het is bedoelt ter inspiratie, en niet uitputtend, en laat zien welke methoden er zijn om een open gesprek te voeren. Het kan zijn dat je zelf werkt met een andere methode, dat kan en mag nog steeds.

Hier vindt u een korte animatie over het kompas en een Doe-boekje voor clienten. Dit kan helpen zodat clienten ook goed voorbereid een open gesprek ingaan en op een laagdrempelige manier uit te leggen wat het kompas inhoudt.

Ook kan deze Versie voor professional van het Kompas helpen om het kompas verder te implementeren in de organisatie en bij uw medewerkers onder de aandacht te brengen.

Bouwsteen 2: Het bouwen van netwerken

Om het sociale netwerk meer te laten bijdragen aan iemands kwaliteit van bestaan is een andere rol van de samenleving nodig, maar ook een andere invulling van professionele zorg. In het kompas onderscheiden we twee vormen van netwerken:

Netwerk rondom de mens met een zorgvraag
Mantelzorgers, familie, vrienden, buren en kennissen spelen een belangrijke rol in het aansluiten op iemands wensen en behoeften. Hun bijdrage is nodig en wenselijk. In een open gesprek kijkt de professional welke rol en betekenis het sociale netwerk kan of wil hebben in de zorg. Daarbij houdt hij rekening met de balans tussen draagkracht en draaglast. Waar nodig wordt ingezet op het versterken van het sociale netwerk. De professional bespreekt samen met de mens met een zorgvraag duidelijk af wie de regie voert. Hij legt de afspraken vast en wisselt die onderling uit. Ook spreekt hij af met wie de informatie mag worden gedeeld.

Professioneel netwerk
Professionals vanuit verschillende disciplines en domeinen (zorg en welzijn) werken met elkaar samen. Zij hebben kennis van de sociale kaart en werken met elkaar samen in teams. Van daaruit bieden zij zorg en ondersteuning aan mensen met een zorgvraag. Soms zijn dit teams binnen een organisatie, maar soms ook teams die buiten de organisatie gaan (denk aan samenwerking met huisartsen, behandeldienst, maatschappelijk werk etc.). Maak je als organisatie onderdeel uit van een (wijk)samenwerkingsverband? Hoe zijn de afspraken en zijn deze voor iedereen helder? Het gaat er niet meer alleen om welke zorg je zelf levert, maar hoe je in samenwerking met andere kunt zorgen dat de kwaliteit van bestaan van een mens met een zorgvraag blijft zoals diegene wil.

Kompaspartijen delen regelmatig praktijkvoorbeelden van netwerken zoals we bedoelen in bouwsteen 2. Laat u hier vooral door inspireren en kijk wat er in uw omgeving is of ook mogelijk is:

• Bestuurdersoverleg VVT Noord-Holland
• Community Care (Zorgthuisnl lid: Actief Zorg)
• Familiegesprek
• Netwerk Nonna
• GIZZO
• Steunende netwerken
• Zorgzame buurten
• Sociaal Arrangeren
• Samen in de Wijkzorg (Zorgthuisnl lid: Zorg en Welzijn Arnhem)
• G’oud Zaanstreek – Waterland (Zorgthuisnl lid: Zorgbegrip)
• Waarderend Veranderen

Bouwsteen 3: Het werk organiseren

Op basis van, en in samenhang met, wat er vanuit het open gesprek (bouwsteen 1) wordt afgesproken, welke netwerken en samenwerkingen er zijn (bouwsteen 2) wordt gekeken hoe de zorgvraag wordt ingevuld en welke inzet nodig is. Dat betekent dat de beschikbaarheid, inzet en bereikbaarheid van zorg en welzijn en een passende deskundigheidsmix van personeel afgestemd zijn op de zorgvraag in het werkgebied. Voorheen moest er (kwaliteitskader verpleeghuiszorg) bijvoorbeeld altijd binnen 30 minuten een arts op locatie kunnen zijn. Het Kompas geeft meer ruimte om dit in te vullen op een manier die past bij de organisatie en doelgroep. Dit kan nog steeds een arts op locatie zijn, of snel fysiek beschikbaar, maar kan bijv. ook digitaal. Belangrijk is wel dat er aantoonbaar passende afspraken over zijn! Bij een ongeplande of in complexiteit toenemende medische zorgvraag dient er expertise aanwezig te zijn om de triage te verzorgen en de juiste expertise bijeen te roepen. Welke expertise dit is, is aan de organisatie / professionals om te bepalen.

Organisaties werken met professionals en cliëntenraden aan zeggenschap in beleidsontwikkelingen. Zeggenschap draagt bij aan leef- en werkplezier. De organisatie stelt in afstemming met professionals en cliënten een passende deskundigheidsmix vast. Een passende deskundigheidsmix in teams is gebaseerd op: signaleren, beschikbaarheid en samenwerking.

Doorontwikkelagenda: Er wordt een handreiking ontwikkeld ter ondersteuning bij het in gesprek gaan over een passende deskundigheidsmix in verschillende contexten. Deze is naar verwachting Q1 2026 klaar.

Bouwsteen 4: Leren en ontwikkelen

Werken aan leren en ontwikkelen is een gezamenlijke opdracht voor individuele professionals, met het netwerk van de mens met een zorgvraag, kwaliteits- en beleidsmedewerkers, teams, teamleiders en bestuurders. Reflecteren op doelen, werkwijze en resultaten is een belangrijk onderdeel van leren en ontwikkelen. Naast een middel voor leren en ontwikkelen is reflectie een belangrijk middel om zeggenschap vorm te kunnen geven. Organisaties bieden professionals de ruimte om zich voldoende te scholen en bieden hun tijd, ruimte en inzicht om samen te leren van kwaliteitsinformatie. Zij zorgen voor een open klimaat waarin kort-cyclische feedback, continue reflectie en dialoog gestimuleerd worden. Ook bij mensen met een zorgvraag en hun naasten is aandacht voor leren en ontwikkelen.

Bekijkt u hier de Handreiking Leren & Ontwikkelen. De handreiking biedt praktische handvatten om een lerende cultuur te creëren, waarin ruimte is voor reflectie, feedback en samenwerking. Ervaringen van zorgvragers en hun naasten spelen hierbij een belangrijke rol: zij geven richting aan het leerproces en dragen bij aan betere zorg en ondersteuning. Het richt zich zowel op professionals – van huishoudelijke hulp en sociaal werker tot verpleegkundig specialist en psycholoog – als op organisaties, waaronder bestuurders, managers en beleidsmedewerkers. Het document benadrukt dat leren en ontwikkelen geen extra taak is, maar een essentieel onderdeel van het dagelijks werk.

Ook is het Leermiddel Zeggenschap gelanceerd. Dit document geeft concrete acties en handvatten aan professionele raden, cliëntenraden, projectleiders, leidinggevenden en bestuurders. Professionele raden en cliëntenraden kunnen veel doen om (mede)zeggenschap van professionals en zorgvragers binnen de organisatie te versterken.

Wilt u uw cliëntenraad meer informeren over het Generiek Kompas? Dan kan het interessant zijn hen op dit webinar te wijzen.

Bouwsteen 5: Inzicht in kwaliteit

Systematisch werken aan kwaliteit van zorg is randvoorwaardelijk voor organisaties. Het monitoren van de kwaliteit van zorg is nodig om vast te stellen of deze verbeterd moet worden. Het bieden van inzicht in kwaliteit is niet alleen vanzelfsprekend voor intern gebruik door organisaties, maar ook in de relatie tussen de mensen met een zorgvraag en de professional en voor transparantie voor keuze-informatie, zorginkoop en toezicht.

Hoewel de focus in het kompas meer ligt op leren en ontwikkelen, is inzicht in, en verantwoording over, de kwaliteit belangrijk. Dit doen we niet meer via landelijke verplichte indicatoren, maar door een combinatie van tellen (cijfers van ervaringen of indicatoren) en vertellen (kwaliteitsbeeld). Dit levert iedere organisatie jaarlijks landelijk aan.

Kwaliteitsbeeld
Het jaarlijkse door de organisatie op te stellen kwaliteitsbeeld geeft een beeld van de kwaliteit vanuit de organisatie. Organisaties geven in het beeld weer hoe zij werken aan kwaliteit, waarbij er in ieder geval aandacht is voor de eerste vier bouwstenen. Het kwaliteitsbeeld is een terugblik, een vooruitblik en een reflectie. Het kwaliteitsbeeld wordt opgesteld in afstemming met cliëntenraad, OR, VAR/PAR en regiebehandearen/wijkverpleegkundigen/kwaliteitsverpleegkundigen. Het kwaliteitsbeeld dient jaarlijks uiterlijk 31 maart van het daaropvolgende jaar te worden gepubliceerd en aangeleverd.

Hier kunt u het handboek vinden voor het aanleveren van het Kwaliteitsbeeld, verslagjaar 2025. 

Ervaringsmeting 
Iedere organisatie meet verplicht één keer per jaar de ervaringen van mensen met een zorgvraag en diens mantelzorger en levert deze ook landelijk aan.

Hier kunt u het handboek vinden voor het aanleveren van de Ervaringsmeting, verslagjaar 2025. 

Aanvullende informatie 

Op 26 november 2024 organiseerde we een vragenuurtje over het kwaliteitsbeeld. Leest u hier de presentatie en de gestelde vragen.

Op 8 oktober 2024 organiseerde we een ledenbijeenkomst ‘Aan de slag met het Kwaliteitskompas’. Leest u hier de presentatie terug, en bekijk de praatplaat van Kwaliteit@ voor de thuiszorg.

Op 23 januari 2024 organiseerde Zorgthuisnl een eerste inspiratiesessie over het Kwaliteitskompas samen met Kwaliteit in Huis. U kunt hier de presentatie teruglezen.