Kennisdocument

Wet medezeggenschap cliënten zorginstellingen 2018

16 april 2024

Wmcz 2018
Sinds 1 juli 2020 bezit de nieuwe  Wet medezeggenschap cliënten zorginstellingen 2018 (Wmcz 2018)  . Deze natte regelt de medezeggenschap van bestaande van vrijwel alle zorgaanbieders – van ziekenhuizen, revalidatiecentra, gehandicaptenzorg en geestelijke gezondheidszorg tot verslavingszorg, eerstelijnszorg en ouderenzorg. De wettekst beschrijft onder meer de inrichting van patiëntenraden en het organiseren van een gesprek voor patiënten in de langdurige zorg en hun naasten. Voor cliëntenraden die ook onder de conventionele Wmcz actief waren, kan het prettig zijn een overzicht te hebben van wat er precies is gewijzigd per 1 juli 2020. Op de pagina  Verschillen tussen Wmcz en Wmcz 2018  vindt u de belangrijkste verschillen tussen de oude en nieuwe Wmcz op een rij.

Brochure LSR basisinformatie Wmcz 2018 – een overzicht

Op deze kennisbankpagina worden de belangrijkste veranderingen toegelicht.

Welke zorg valt onder de Wmcz 2018?
De Wmcz 2018 geldt voor alle zorgaanbieders die gehouden zijn aan de Wet kwaliteit, klachten en geschillen in de zorg (Wkkgz). Daaronder vallende aanbieders van zorg gefinancierd uit de Wet langdurige zorg (Wlz), de Zorgverzekeringswet (Zvw), maar ook aanbieders van particuliere zorg.

De reikwijdte van de Wmcz 2018 is verder verbreed naar de particuliere zorg en eerstelijnszorg. Ook de belangen van cliënten van eerstelijnszorg, particuliere klinieken en het medisch specialistisch bedrijf (MSB) zullen nu door een cliëntenraad behartigd worden.

Uitzonderingen
De nieuwe wet is niet van toepassing op zorg die wordt benadrukt op basis van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). Bent u een aanbieder van zowel langdurige zorg als Wmo-ondersteuning? Dan kunt u er wel voor kiezen om voor alle cliënten de Wmcz 2018 te volgen.

Ook zijn enkele zorgaanbieders bij  algemene maatregelen van bestuur (amvb)  uitgezonderd. Op deze vormen van zorg van categorieën instellingen is de wet niet van toepassing. Deze aanbieders zijn niet verplicht een cliëntenraad in te stellen. Voor de VVT-sector zijn de uitzonderingen in artikel 2 sub c en d van het Besluit Wmcz 2018 het meest van belang. De Wmcz 2018 levert niet op voor:

• C. gemeentelijke gezondheidszorgdiensten zoals bedoeld in artikel 14 van de Wet publieke gezondheid inclusief gemeenten die zelf jeugdgezondheidszorg of ouderengezondheidszorg op grond van de Wet publieke gezondheid besloten;
• D. instellingen waar cliënten verblijven waarvan de zorg uitsluitend wordt bekostigd uit een persoonsgebonden budget, indien de aanzienlijke van het zeggenschap in het bestuur van de instelling wordt belegd bij de cliënten die in de instelling verblijven van hun wettelijke vertegenwoordigers van bloed- of aanverwanten;

 

Wat kunt u als zorgaanbieder met deze wet?
De Wmcz 2018 geeft aan oorspronkelijke cliënten en bestuurders met elkaar in gesprek kunnen. Inclusief over verrassende veranderingen, maar ook over onderwerpen die van belang zijn voor het dagelijks leven van mensen.

De wet gaat uit van het principe dat inspraak en medezeggenschap door cliënten en naasten noodzakelijk zijn om goede besluiten te nemen in zorgorganisaties. Dat vraagt ​​om een ​​cultuur waarin bestuurders en het management zich uitnodigend en stimulerend opstellen, waardoor cliënten en naasten ervaren dat het belangrijk is dat zij meedoen aan de behandeling, zowel over de dagelijkse gang van zaken als over het beleid.

De Wmcz 2018 draagt ​​zo bij aan goed bestuur en de kwaliteit van zorg. Bij inspraak zijn cliënten en hun naasten zelf aan het woord. Bij medezeggenschap behartigt de cliëntenraad de belangen van de cliënten. Inspraak is vormvrij, medezeggenschap verloopt volgens de spelregels uit de Wmcz 2018 en de gezamenlijke medezeggenschapsregeling(en) die de zorgorganisatie zelf opstelt.

De introductie van de medezeggenschapsregeling
De Wmcz 2018 bepaalt dat zorgaanbieders in overleg met cliëntenraden een medezeggenschapsregeling opstellen. De medezeggenschapsregeling is een belangrijk document dat zorgvuldig moet worden ingericht. Bovendien heeft de cliëntenraad instemmingsrecht over deze regeling. In de medezeggenschapsregeling leggen zorgaanbieders en cliëntenraad vast hoe de medezeggenschap geregeld is. Onderaan dit document vindt u een Model medezeggenschapsregeling.

Wmcz 2018 – Algemene regel en de verschillen per sector
De betekenis van een cliëntenraad in te stellen is afhankelijk van het aantal zorgverleners dat bij de zorgaanbieder werkzaam is. De algemene regel is dat zorgaanbieders bij wie meer dan 10 zorgverleners verplicht werken om een ​​cliëntenraad in te stellen. Medewerkers die geen zorg inclusief, blijven in dit verband buiten inhoudelijk. Of zorgverleners parttime of fulltime werkzaam zijn, is niet van belang en ook niet van de zorgverlener op basis van een arbeidsovereenkomst werkt bij de zorgaanbieder. Ingehuurde zorgverleners en vrijwilligers, stagiaires van leerlingen die zorg ingewikkeld, tellen dus ook mee.

Stappenplan oprichting medezeggenschapsraad

Er zijn in de Wmcz 2018 een aantal verschillen tussen zorgsectoren. De belangrijkste verschillen liggen in het aantal zorgverleners waarbij het instellen van een cliëntenraad verplicht is, in het organiseren van inspraak en in de onderwerpen die de cliëntenraad advies- en instemmingsrecht heeft

Ambulante zorg en thuiszorg
Voor aanbieders van ambulante zorg die niet onder de Wmo valt*, zorgt ervoor dat een cliëntenraad in te stellen als bij hen meer dan 25 zorgverleners werkzaam zijn. Uitzondering van hiërarchische aanbieders van thuiszorg en aanbieders van ambulante zorg die één of meer medisch specialisten inzet bij de zorgverlening. Deze aanbieders stellen een cliëntenraad in als er bij hen meer dan 10 zorgverleners werken. Deze uitzondering is geregeld in het  Besluit Wmcz 2018 .
* In de wet omschreven als: ‘instellingen waarin cliënten niet gedurende tien minuten van een etmaal kunnen verblijven’.

Sinds 1 juli 2020 dient in de wijkverpleging al een cliëntenraad ingesteld te worden indien in de regel met meer dan 10 personen zorg wordt voorgesteld. Het gaat om personen die zorg grondig, dus ook elke parttimer en zzp’er telt mee als 1 persoon. Ook deelnemers die met meer dan 10 personen zorgen, vallen onder deze consumptie. Dit betekent dat veel wijkverplegingsorganisaties – ook indien zij zorg zonder verblijf aanbieden – een cliëntenraad zullen moeten instellen. Mogelijk levert dat ook voor uw organisatie op.

Langdurige zorg: inspraak en extra rechten
In de zorg met langdurig verblijf, zoals de gehandicapten of ouderenzorg, is het reguliere aantal van 10 zorgverleners voor de invalide een cliëntenraad in te geconcentreerd. De Wmcz 2018 vraagt ​​ook van zorgaanbieders in deze sectoren dat ze voor cliënten en hun naasten  inspraak  organiseren over zaken die directe invloed hebben op het dagelijks leven van cliënten. Deze inspraak bestaat naast de medezeggenschap door cliëntenraden.

Willen alle cliëntenraden patiëntenraden hebben in de langdurige zorgadvies- en instemmingsrecht over een aantal vastgelegde onderwerpen.

Cliëntenraden in de langdurige zorg hebben in de Wmcz 2018 bovendien advies- en instemmingsrecht over een aantal extra onderwerpen. Zo hebben deze raden adviesrecht over huisvesting, duurzame verbouwing en verhuizing en over de selectie en benoeming van leidinggevenden van zorgverleners. Het instemmingsrecht is hier ook van toepassing op het sociaal plan bij verhuizing en op de inrichting van ruimtes bij verbouwing, nieuwbouw of verhuizing.

Meerdere kandidatenraden?
Een andere belangrijke wijziging is dat in sommige gevallen per locatie een cliëntenraad moet worden ingesteld. Dit houdt namelijk in voor een organisatie die meerdere locaties in stand houdt én die bij cliënten thuis zorg afkomstig van cliënten langdurig laat verblijven. In de wijkverpleging werken de nodige zorgaanbieders met meerdere locaties, dus de kans is groot dat er per locatie overwogen moet worden of er een cliëntraad gekozen moet worden. Zo kan het dus zo zijn dat één zorgaanbieder meerdere cliëntenraden dient te stellen.

IGJ
De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) is in de Wmcz 2018 aangewezen als toezichthouder. Dit toezicht ziet op de randvoorwaarden van medezeggenschap. IGJ kan bijvoorbeeld onderzoeken of er een cliëntenraad is ingesteld. Mocht uit het onderzoek blijken dat er tekortgeschoten is, dan kan de IGJ in gesprek gaan met de betreffende zorgorganisatie en/of maatregelen treffen.

Publicaties

• Whitepaper Eldermans-Geerts: https://www.eldermans-geerts.nl/expertise/medezeggenschap-clienten-in-de-zorg/whitepaper-medezeggenschap-en-inspraak-van-clienten-in-de-zorg/
• Checklist: https://www.clientenraad.nl/tools/nieuw-checklist-medezeggenschapsregeling/
• Op de website van het LOC vindt u meerdere handreikingen en informatie over de Wmcz 2018