Kennisdocument

Diversiteit & Inclusie

24 oktober 2023

Onze samenleving wordt steeds diverser, en daarmee ook onze zorg. Cliënten van nu en toekomstige cliënten met uiteenlopende (culturele) achtergronden hebben zorg nodig die bij hun behoeften aansluit. Die behoeften zijn voor iedere client anders, veel dingen spelen daar een rol in. Zo ook taal, normen en waarden, culturele achtergrond. Daarnaast zien we in de zorg ook steeds meer zorgverleners met diverse achtergronden. Wat hebben zij nodig en verwachten zij van collega’s en van de organisatie? Om passende zorg te bieden waar iedereen zich goed bij voelt, is het belangrijk dat zorgorganisaties rekening houden met deze (culturele) verschillen.

Kijkt u hier de presentatie terug van onze webinar Diversiteit & Inclusie van 23 oktober 2023.

Op 23 december 2022 heeft VWS een beleidsnota Cultuursensitieve Zorg gepubliceerd. Hier wordt beschreven wat we verstaan onder cultuursensitieve en cultuurspecifieke zorg en welke kernwaarden daarbij belangrijkzijn.

Cultuursensitieve zorg: Cultuursensitief werken is onderdeel van persoonsgerichte zorg. Het is gericht op de leefwereld van de individuele client en gaat over het creeren van ruimte van een echte ontmoeting tussen professional en client. Hierbij dient plek te zijn voor cultuur (wat geen statisch begrip is), maar dit kan ook gaan over sekse, nationaliteit of sociaaleconomische positie. In de basis hebben alle clienten behoefte aan goede zorg passend bij hun zorgvraag. Maar een andere afkomst, cultuur of religie etc. kan wel invloed hebben op hoe deze behoeften er precies uitzien. Hier oog en oor voor hebben is onderdeel van persoonsgerichte zorg.

Cultuurspecifieke zorg: Cultuurspecifieke zorg specialiseert zich in een zorgaanbod in eigen taal en cultuur van de client. Dit kan gaan om een streek, een regio of een land. Hierbij is het belangrijk dat iemand etnisch-culturele achtergrond niet per definitie het startpunt is van de zorgvraag. In plaats daarvan moet een zorgverlener inschatten wanneer dit gegeven relevant is voor de client en er dan ook naar kunnen handelen.

Kernwaarden:
Toegankelijkheid: “Ik ervaar geen drempels naar de zorg en heb gelijke toegang tot voor mij passende zorg”

Herkenbaarheid: “Ik herken mijzelf als persoon in de aangeboden zorg en voel mij er begrepen”

Effectiviteit en kwaliteit: “Ik zie dat men rekening houdt met mijn achtergrond en mijn zorgvraag passend wordt beantwoord en dat gewenste doelen worden behaald”.

Voorgestelde maatregelen:
 1. Kennisuitwisseling tussen cultuurgenereike en specifieke zorg 

Zorgverzekeraars kunnen een rol spelen in het stimuleren van samenwerking en kennisuitwisseling tussen cultuurspecifieke en generieke zorg. En daarnaast kan kennisuitwisseling tussen zorginstellingen gefaciliteerd worden.

2. Versterken van de stem van clienten

Cultuursensitiviteit is niet te vangen in een checklist of protocol, het vraagt om voortdurend bewustzijn dat elementen uit iemands culturele achtergrond van belang zijn voor goede en passende zorg. Dit kan gestimuleerd worden door o.a. de inzet van sleutelfiguren, de Leidraad Cultuurspecifieke Zorg, verbetering van informatie over langdurige zorg, nieuw subsidiekader voor patientenorganisaties waarin culturele achtergrond meer plek heeft ipv aandoening of ziekte.

3. Een aanpak voor de knelpunten op het gebied van tolken

Hierover zal voor het einde van 2023 meer bekend worden.

4. Een cultuursensitieve benadering in opleidingen en op de arbeidsmarkt

Onder andere binnen het TAZ wordt gestimuleerd dat dit thema meer aandacht krijgt bij opleidingen zodat deze beter aansluiten bij de huidige ontwikkelingen binnen de zorg.

5. Het stimuleren van een cultuursensitieve benadering en het vergroten van het urgentiebesef door VWS, onder andere met de VWS-brede aanpak discriminatie en gelijke kansen. 

Cruciaal voor cultuursensitieve zorg is een veilige en prettige omgeving voor zowel de mensen die zorg ontvangen, als de mensen die zorg verlenen. Hierbij staat een cintinue dialoog, ook over lastige vragen en moeilijke thema’s, met respect naar elkaar centraal. Het werken aan cultuursensitieve zorg is namelijk een gezamenlijk continue proces.

Er zijn verschillende organisaties die zich veel met dit thema bezig houden, waaronder Vilans, Pharos, het NOOM en het Kennisplaform Integratie en Samenleving (KIS)

Op de website van Waardigheid & Trots in de Toekomst is een Kennisdossier Cultuursensitieve Zorg beschikbaar met handige tools en voorbeelden over het thema.

Inclusieve werkomgeving
Het is belangrijk niet alleen aandacht hiervoor te hebben bij clienten, maar ook bij medewerkers. Een inclusieve werkomgeving waar hiervoor aandacht is, is een prettige werkomgeving waarin medewerkers optimaal presteren.

Vilans start samen met Pharos en het Verwey-Jonker instituut/KIS een traject “Werk maken van diversiteit”. Leest u er hier meer over,